Wat is het verschil tussen HSP en RSD bij ADHD?

Zwanny:

Lange tijd dacht ik dat ik hooggevoelig was. Kleine dingen konden me diep raken, en zowel fijne als pijnlijke ervaringen bleven vaak nog lang doorwerken. Al op jonge leeftijd voelde ik dat ik gevoeliger was dan anderen. Waar leeftijdsgenoten iets vaak makkelijk van zich af leken te laten glijden, bleef het bij mij nog uren of zelfs dagen hangen.

Later ontdekte ik dat ik ADD heb. Vanaf dat moment begon ik veel van mijn gevoeligheid te verklaren vanuit ADHD. Ook werd ik me bewust van RSD: rejection sensitive dysphoria, oftewel een intense gevoeligheid voor afwijzing en kritiek. Toch bleef ik me ook herkennen in hooggevoeligheid. Dus bleef die vraag terugkomen: kun je allebei hebben?

“Je bent gewoon heel gevoelig.”

Als je ADHD hebt en sterk reageert op emoties, kritiek of afwijzing, dan heb je die zin waarschijnlijk vaker gehoord dan je lief is. Soms wordt dan al snel gedacht aan hooggevoeligheid. En misschien past dat ook deels. Maar er is nog iets anders dat een grote rol kan spelen en veel minder vaak wordt herkend: RSD.

In dit artikel leg ik uit wat het verschil is tussen hooggevoeligheid en RSD, hoe ze samenhangen met ADHD, en waarom het zo belangrijk is om te herkennen wat er bij jou speelt, of misschien wel allebei.

Wat is HSP?

HSP staat voor Highly Sensitive Person, in het Nederlands: hooggevoelig persoon. De term werd bekend door het werk van psycholoog Elaine Aron, die hooggevoeligheid beschrijft als een aangeboren eigenschap die voorkomt bij ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen. Het gaat dus niet om een diagnose of stoornis, maar om een persoonskenmerk (Bron )

Mensen die hooggevoelig zijn, verwerken prikkels vaak diepgaander dan gemiddeld. Ze merken subtiele details sneller op, denken langer na over wat ze meemaken en kunnen zich eerder overweldigd voelen door drukte, harde geluiden of sterke emoties van anderen. Tegelijk komen ook mooie dingen vaak extra intens binnen: muziek, natuur, een fijne sfeer of een betekenisvol gesprek.

Hooggevoeligheid staat los van ADHD. Je kunt dus hooggevoelig zijn zonder ADHD te hebben. Tegelijk herkennen veel mensen met ADHD zich ook sterk in kenmerken van hooggevoeligheid. En precies daar ontstaat vaak verwarring.

Wat is RSD bij ADHD?

RSD staat voor Rejection Sensitive Dysphoria. In het Nederlands wordt het vaak omschreven als een extreme gevoeligheid voor afwijzing, kritiek of het gevoel tekort te schieten. Het is geen officiële diagnose, maar wel iets waarin veel mensen met ADHD zich sterk herkennen.

Bij RSD gaat het om een plotselinge, heftige emotionele reactie op iets wat voelt als afwijzing of mislukking. Dat kan echte kritiek zijn, maar ook een situatie die jij zo ervaart. Een kort appje. Een neutrale blik. Iemand die minder enthousiast reageert dan je had gehoopt. Voor iemand met RSD kan dat voelen als een klap die onevenredig hard binnenkomt, ook als de aanleiding voor anderen klein lijkt.

RSD wordt vaak in verband gebracht met ADHD en met de intense emotieverwerking die daarbij kan horen. Dat maakt het anders dan hooggevoeligheid, waarbij de gevoeligheid veel breder aanwezig is en niet specifiek draait om afwijzing of kritiek.

Wat is het verschil tussen HSP en RSD?

Het grootste verschil zit in waar de gevoeligheid zich op richt.

Bij hooggevoeligheid ben je vaak gevoelig voor veel verschillende prikkels. Denk aan geluid, licht, sfeer, stemmingen van anderen of drukke omgevingen. Je verwerkt indrukken diep en hebt vaak tijd nodig om weer op te laden. Die gevoeligheid is breed: zowel positieve als negatieve ervaringen komen sterk binnen.

Bij RSD ligt de gevoeligheid veel specifieker. Dan gaat het vooral om afwijzing, kritiek, buitensluiting of het gevoel dat je hebt gefaald. De reactie daarop is vaak heel plotseling en intens. Alsof er in één seconde iets in je systeem omslaat. Je kunt van relatief rustig naar compleet overspoeld gaan, zonder dat de buitenwereld altijd begrijpt waarom.

Ook belangrijk: bij RSD hoeft de afwijzing niet eens echt te zijn. Soms is een blik, stilte of niet-beantwoord bericht al genoeg om een heftige reactie op gang te brengen.

Hoe merk je het verschil in het dagelijks leven?

Hooggevoeligheid kan er bijvoorbeeld zo uitzien: je bent moe na een drukke verjaardag, je hebt tijd nodig om indrukken te verwerken, of je merkt meteen aan iemand dat er iets niet klopt in de sfeer.

RSD ziet er vaak anders uit. Bijvoorbeeld zo:

• Je leidinggevende vraagt of je even langs wilt komen, en je denkt meteen: ik heb iets fout gedaan.
• Een vriendin reageert kort op een bericht, en je blijft de rest van de dag malen over wat je verkeerd hebt gezegd.
• Iemand kijkt op een manier die je niet goed kunt plaatsen, en je voelt je direct onzeker of afgewezen.
• Je stelt iets uit of begint er helemaal niet aan, omdat de angst om te falen te groot voelt.
• Je past je steeds aan om kritiek of afwijzing te voorkomen, en merkt dat je jezelf daarin langzaam kwijtraakt.

Dat laatste herken ik zelf ook: niet alleen geraakt worden door wat iemand zegt, maar vooral door wat ik dénk dat iemand bedoelt.

Kun je zowel hooggevoelig als RSD hebben?

Ja, absoluut. Hooggevoeligheid en RSD sluiten elkaar niet uit. Je kunt allebei hebben.

Sterker nog: als je ADHD hebt én hooggevoelig bent, dan kunnen die twee elkaar versterken. Je zenuwstelsel reageert dan al sterker op prikkels, sfeer en emoties, terwijl je óók extra kwetsbaar bent voor signalen van kritiek of afwijzing. Dat kan heel vermoeiend zijn. Alsof alles net wat harder binnenkomt dan bij andere mensen.

Juist daarom is het zo waardevol om het onderscheid te leren herkennen. Niet om jezelf in een hokje te stoppen, maar om beter te begrijpen wat je nodig hebt.

Bij hooggevoeligheid helpt het vaak om prikkels te doseren, rustmomenten in te bouwen en bewuster om te gaan met je omgeving. Bij RSD helpt het juist om je triggers te leren herkennen, te begrijpen wat er in je gebeurt en manieren te vinden om jezelf op zulke momenten op te vangen.

Wat kun je doen als je last hebt van RSD?

Voor veel mensen begint het met opluchting. Eindelijk woorden hebben voor iets wat je al jaren voelt, maar nooit goed kon uitleggen. Veel mensen denken lange tijd dat ze “te gevoelig” zijn, zich aanstellen of gewoon sterker zouden moeten zijn. Alleen al begrijpen dat RSD een herkenbaar patroon is bij ADHD, kan veel schaamte wegnemen.

Wat daarnaast vaak helpt:

• Herkenning en erkenning. Begrijpen dat je reactie niet overdreven of vreemd is, maar ergens vandaan komt.
• Triggers leren herkennen. Welke situaties raken jou het hardst? Hoe eerder je dat ziet, hoe beter je kunt ingrijpen.
• Ruimte maken voor de emotie. RSD-reacties zijn vaak intens, maar meestal niet blijvend. Het helpt enorm als je leert die golf te doorstaan zonder er meteen in mee te gaan.
• Werken aan je zelfbeeld. Onder RSD zit vaak een oud en pijnlijk gevoel van niet goed genoeg zijn. Begeleiding kan helpen om dat stap voor stap losser te maken.

Herken jij jezelf hierin?

Bij ADHD-Emoties in Gouda begeleiden we mensen met ADHD en RSD die vastlopen in intense emoties, onzekerheid en de voortdurende angst om afgewezen te worden.

We weten hoe uitputtend het is om jezelf steeds aan te passen, aan jezelf te twijfelen en ondertussen het gevoel te hebben dat je tekortschiet.

Wil je onderzoeken of begeleiding iets voor jou kan betekenen? Dan kun je vrijblijvend een gratis kennismakingsgesprek plannen.

👉 Plan hier je gratis kennismakingsgesprek 

Over Zwanny en Eveline
Wij zijn HBO Register Counsellors ABvC® bij ADHD-Emoties in Gouda, gespecialiseerd in counselling voor mensen met ADHD op het gebied van emoties, afwijzingsgevoeligheid (RSD), faalangst en zelfbeeld.